Jnana Karma Sanyasa Yoga

श्रीभगवानुवाच | इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् | विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ||...

4.1 The Blessed Lord said I taught this imperishable Yoga to Vivasvan; he told it to Manu; Manu pro...

एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः | स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ||४-२||

4.2 This, handed down thus in regular succession, the royal sages knew. This Yoga, by long lapse of ...

स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः | भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ||४-३||

4.3 That same ancient Yoga has been today taught to thee by Me, for thou art My devotee and My frien...

अर्जुन उवाच | अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः | कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ||४-४||

4.4 Arjuna said Later on was Thy birth, and prior to it was the birth of Vivasvan (the Sun); how am...

श्रीभगवानुवाच | बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन | तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ||४-...

4.5 The Blessed Lord said Many births of Mine have passed as well as of thine, O Arjuna; I know the...

अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् | प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ||४-६||

4.6 Though I am unborn, of imperishable nature, and though I am the Lord of all beings, yet, governi...

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत | अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ||४-७||

4.7 Whenever there is decline of righteousness, O Arjuna, and rise of unrighteousness, then I manife...

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् | धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ||४-८||

4.8 For the protection of the good, for the destruction of the wicked and for the establishment of r...

जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः | त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ||४-९||

4.9 He who thus know, in their true light, My divine birth and action, having abandoned the body, is...

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः | बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ||४-१०||

4.10 Freed from attachment, fear and anger, absorbed in Me, taking refuge in Me, purified by the fir...

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् | मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ||४-११||

4.11 In whatever way men approach Me even so do I reward them; My path do men tread in all ways, O A...

काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः | क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ||४-१२||

4.12 Those who long for success in action in this world sacrifice to the gods; because success is ic...

चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः | तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ||४-१३||

4.13 The fourfold caste has been created by Me according to the differentiation of Guna and Karma; t...

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा | इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ||४-१४||

4.14 Actions do not taint Me, nor have I a desire for the fruit of actions. He who knows Me thus is ...

एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः | कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ||४-१५...

4.15 Having known this, the ancient seekers after freedom also performed action; therefore do thou a...

किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः | तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ||४-१...

4.16 What is action? What is inaction? As to this even the wise are confused. Therefore I shall teac...

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः | अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ||४-१७||

4.17 For verily (the true nature) of action (enjoined by the scriptures) should be known, also (that...

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः | स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ||४-१८||

4.18 He who seeth inaction in action and action in inaction, he is wise among men; he is a Yogi and ...

यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः | ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ||४-१९||

4.19 He whose undertakings are all devoid of desires and (selfish) purposes and whose actions have b...

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः | कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ||४-२०||

4.20 Having abandoned attachment to the fruits of the action, ever content, depending on nothing, he...

निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः | शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ||४-२१||

4.21 Without hope and with the mind and the self controlled, having abandoned all covetousness, doin...

यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः | समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ||४-२२||

4.22 Content with what comes to him without effort, free from the pairs of opposites and envy, even-...

गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः | यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ||४-२३||

4.23 To one who is devoid of attchment, who is liberated, whose mind is established in knowledge, wh...

ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् | ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ||४-२४...

4.24 Brahman is the oblation; Brahman is the melted butter (ghee); by Brahman is the oblation poured...

दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते | ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ||४-२५||

4.25 Some Yogies perform sacrifice to the gods alone; while others (who have realised the Self) offe...

श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति | शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ||४-२६|...

4.26 Some again offer the organ of hearing and other senses as sacrifice in the fire of restraint; o...

सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे | आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ||४-२७||

4.27 Others again sacrifice all the functions of the senses and those of the breath (vital energy or...

द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे | स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ||४-२८||

4.28 Others again offer wealth, austerity and Yoga as sacrifice, while the ascetics of self-restrain...

अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे | प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ||४-२९||

4.29 Others offer as sacrifice the outgoing breath in the incoming, and the incoming in the outgoing...

अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति | सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ||४-३०||

4.30 Others who regulate their diet offer life-breaths in life-breaths. All these are knowers of sac...

यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् | नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ||४-३१||

4.31 Those who eat the remnants of the sacrifice, which are like nectar, go to the eternal Brahman. ...

एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे | कर्मजान्विद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ||४-३२||

4.32 Thus, manifold sacrifices are spread out before Brahman (literally) at the mouth or face of Bra...

श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप | सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ||४-३३||

Swami Sivananda did not comment on this sloka

तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया | उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ||४-३४||

4.34 Know That by long prostration, by estion and by service; the wise who have realised the Truth w...

यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव | येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि (var अशेषाणि) ...

4.35 Knowing ï1thatï1 thou shalt not, O Arjuna, again get deluded like this; and by that thou shalt ...

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः | सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ||४-३६||

4.36 Even if thou art the most sinful of all sinners, yet thou shalt verily cross all sins by the ra...

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन | ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ||४-३७||

4.37 As the blazing fire reduces fuel to ashes, O Arjuna, so does the fire of knowledge reduce all a...

न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते | तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ||४-३८||

4.38 Verily, there is no purifier in this world like knowledge. He who is perfected in Yoga finds it...

श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः | ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ||४-३९||

4.39 The man who is full of faith, who is devoted to it, and who has subdued the senses obtains (thi...

अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति | नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ||४-४०||

4.40 The ignorant the faithless, the doubting self goes to destruction; there is neither this world ...

योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसञ्छिन्नसंशयम् | आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ||४-४१||

4.41 He who has renounced actions by Yoga, whose doubts are rent asunder by knowledge, and who is se...

तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनात्मनः | छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ||४-४२||

4.42 Therefore with the sword of the knowledge (of the Self) cut asunder the doubt of the self born ...