Sarga 61

विश्वामित्रो महात्माथ प्रस्थितान् प्रेक्ष्य तानृषीन्। अब्रवीन्नरशार्दूलस्सर्वांस्तान्वनवासिन:।।1.61....

O Tiger among men (Rama) thereafter great Viswamitra seeing the departing sages of the forest said: ...

महान्विघ्न: प्रवृत्तोऽयं दक्षिणामास्थितो दिशम्। दिशमन्यां प्रपत्स्यामस्तत्र तप्स्यामहे तप:।।1.61.2।।

पश्चिमायां विशालायां पुष्करेषु महात्मन:। सुखं तपश्चरिष्याम: परं तद्धि तपोवनम्।।1.61.3।।

"O Highsouled sages, there is lake Pushkara in the vast western region. There in the forest fit for ...

एवमुक्त्वा महातेजा: पुष्करेषु महामुनि:। तप उग्रं दुराधर्षं तेपे मूलफलाशन:।।1.61.4।।

With this the most powerful sage Viswamitra reached Pushkara where living on fruits and roots, he ca...

एतस्मिन्नेव काले तु अयोध्याधिपतिर्नृप:। अम्बरीष इति ख्यातो यष्टुं समुपचक्रमे।।1.61.5।।

At this time Ambarisha, a wellknown king of Ayodhya, launched preparations for a sacrifice.

तस्य वै यजमानस्य पशुमिन्द्रो जहार ह। प्रणष्टे तु पशौ विप्रो राजानमिदमब्रवीत्।।1.61.6।।

While he was performing the sacrifice Indra stole away the sacrificial animal. The animal could not ...

पशुरद्य हृतो राजन् प्रणष्टस्तव दुर्नयात् । अरक्षितारं राजानं घ्नन्ति दोषा नरेश्वर ।।1.61.7।।

"O King the animal has been stolen away and because of your inability to enforce law, it could not b...

प्रायश्चित्तं महद्ध्येतन्नरं वा पुरुषर्षभ । आनयस्व पशुं शीघ्रं यावत्कर्म प्रवर्तते।।1.61.8।।

"O Best of men you must pay a big price for this. Bring either the beast or a man immediately so tha...

उपाध्यायवचश्श्रुत्वा स राजा पुरुषर्षभ। अन्वियेष महाबुद्धि: पशुं गोभिस्सहस्रश:।।1.61.9।।

"O Best of men (Rama) hearing the words of the high priest, the highly intellectual king searched fo...

देशान् जनपदांस्तां स्तान्नगराणि वनानि च। आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपति: ।।1.61.10।। स पुत्रसह...

O Dear Rama, the delight of Raghu clan the king scoured countries, villages, cities, forests, sacred...

देशान् जनपदांस्तां स्तान्नगराणि वनानि च। आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपति: ।।1.61.10।। स पुत्रसह...

O Dear Rama, the delight of Raghu clan the king scoured countries, villages, cities, forests, sacred...

तमुवाच महातेजा: प्रणम्याभिप्रसाद्य च। ब्रह्मर्षिं तपसा दीप्तं राजर्षिरमितप्रभ:।।1.61.12।। पृष्ट्वा स...

The most brilliant king(Ambarisha) bowing to sage Richika, a brahmarshi who looked extremely resplen...

गवां शतसहस्रेण विक्रीणीषे सुतं यदि।।1.61.13।। पशोरर्थे महाभाग कृतकृत्योऽस्मि भार्गव।

"O Fortunate descendent of the Bhrigu race if your son is sold as a sacrificial animal in exchange f...

सर्वे परिसृता देशा याज्ञीयं न लभे पशुम्।।1.61.14।। दातुमर्हसि मूल्येन सुतमेकमितो मम।4

I have roamed all countries but could not final the sacrificial animal. Should'nt you spare one of y...

एवमुक्तो महातेजा ऋचीकस्त्वब्रवीद्वच:।।1.61.15।। नाहं ज्येष्ठं नरश्रेष्ठ विक्रीणीयां कथञ्चन।

Thus addressed the exceedingly brilliant Richika said, "O Best among men in no way shall I sell my f...

ऋचीकस्य वचश्श्रुत्वा तेषां माता महात्मनाम्।।1.61.16।। उवाच नरशार्दूलमम्बरीषं तपस्विनी।

Having heard Richika, the miserable mother of great sons, addressed Ambarisha, the foremost of men, ...

अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गव:।।1.61.17।। ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं नृप। तस्मात्कनीय...

Venerable descendant of the Bhrugus (sage Richika) said that the eldest son cannot be sold. "O King ...

अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गव:।।1.61.17।। ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं नृप। तस्मात्कनीय...

Venerable descendant of the Bhrugus (sage Richika) said that the eldest son cannot be sold. "O King ...

प्रायेण हि नरश्रेष्ठ ज्येष्ठा: पितृषु वल्लभा:। मातृ़णां तु कनीयांसस्तस्माद्रक्षे कनीयसम् ।।1.61.19।।

"O Best among men generally, the eldest sons are the favourites of their fathers, the youngest their...

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् मुनिपत्न्यां तथैव च। शुनश्शेफस्स्वयं राम मध्यमो वाक्यमब्रवीत्।।1.61.20।।

O Rama the sage and his wife having spoken thus, their middle son Sunassepha said on his own:

पिता ज्येष्ठमविक्रेयं माता चाह कनीयसम्। विक्रीतं मध्यमं मन्ये राजन् पुत्रं नयस्व माम्।।1.61.21।।

O King my father says his eldest son cannot be sold, mother says that her youngest son cannot be sp...

गवां शतसहस्रेण शुनश्शेफं नरेश्वर:। गृहीत्वा परमप्रीतो जगाम रघुनन्दन ।।1.61.22।।

"O Delight of the Raghus (Rama) having purchased Sunassepha for a hundred thousands of cows the king...