Sarga 65

अथाङ्गदवचश्श्रुत्वा ते सर्वे वानरर्षभाः। स्वं स्वं गतौ समुत्साहमूचुस्तत्र यथाक्रमम्।।4.65.1।। गजो गव...

Thereafter, on hearing Angada, all the leaders among the monkeys, Gaja, Gavaksha, Gavaya, Sarabha, G...

अथाङ्गदवचश्श्रुत्वा ते सर्वे वानरर्षभाः। स्वं स्वं गतौ समुत्साहमूचुस्तत्र यथाक्रमम्।।4.65.1।। गजो गव...

Thereafter, on hearing Angada, all the leaders among the monkeys, Gaja, Gavaksha, Gavaya, Sarabha, G...

आबभाषे गजस्तत्र प्लवेयं दशयोजनम्। गवाक्षो योजननान्याह गमिष्यामीति विंशतिम्।।4.65.3।।

Gaja said he can leap ten yojanas and Gavaksha said he can go upto twenty yojanas.

गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह। त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।। शरभस्तानुवाच...

Then Gavaya said to the monkeys 'I can leap thirty yojanas Sarabha said 'I can leap forty yojanas' b...

गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह। त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।। शरभस्तानुवाच...

Then Gavaya said to the monkeys 'I can leap thirty yojanas Sarabha said 'I can leap forty yojanas' b...

गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह। त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।। शरभस्तानुवाच...

Then Gavaya said to the monkeys 'I can leap thirty yojanas Sarabha said 'I can leap forty yojanas' b...

गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह। त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।। शरभस्तानुवाच...

Then Gavaya said to the monkeys 'I can leap thirty yojanas Sarabha said 'I can leap forty yojanas' b...

गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह। त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।। शरभस्तानुवाच...

Then Gavaya said to the monkeys 'I can leap thirty yojanas Sarabha said 'I can leap forty yojanas' b...

गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह। त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।। शरभस्तानुवाच...

Then Gavaya said to the monkeys 'I can leap thirty yojanas Sarabha said 'I can leap forty yojanas' b...

तेषां कथयतां तत्र सर्वांस्ताननुमान्य च। ततो वृद्धतमस्तेषां जाम्बवान्प्रत्यभाषत।।4.65.10।।

When the monkeys were talking (of their individual capacity) in that manner about their speed, Jamba...

पूर्वमस्माकमप्यासीत्कश्चिद्गतिपराक्रमः। ते वयं वयसः पारमनुप्राप्तास्स्म साम्प्रतम्।।4.65.11।।

'Earlier I was also very courageous, but now I have become old and reached the fag end of life.

किन्तु नैवं गते शक्यमिदं कार्यमुपेक्षितुम्। यदर्थं कपिराजश्च रामश्च कृतनिश्चयौ।।4.65.12।।

'However in this situation, it is not possible for us to neglect (our task) as it is the order of t...

साम्प्रतं कालभेदेन या गतिस्तां निबोधत। नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः।।4.65.13।।

तांश्च सर्वान्हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवान्पुनरब्रवीत्। न खल्वेतावदेवासीद्गमने मे पराक्रमः।।4.65.14।।

Jambavan, the distinguished among the monkeys again said, 'My strength to leap into the sky was not ...

मया महाबलेश्चैव यज्ञे विष्णुस्सनातनः। प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाणस्त्रिविक्रमम्।।4.65.15।।

'In the past, at the time of the wellknown yagna (of king Bali) I was very strong. I circumambulated...

स इदानीमहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः। यौवने च तदाऽसीन्मे बलमप्रतिमं परैः।।4.65.16।।

'Having grown old I do not have the same courage. In my youth my prowess was incomparable and none c...

सम्प्रत्येतावतीं शक्तिं गमने तर्कयाम्यहम्। नैतावता हि संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति।।4.65.17।।

'I guess that at this time I do not have the capacity to fly to that extent. Achieving the objective...

अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा। अनुमान्य तथा प्राज्ञो जाम्बवन्तं महाकपिम्।।4.65.18।।

'Then the wise Angada said to great Jambavan, in a gentle manner about his own strength.

अहमेतद्गमिष्यामि योजनानां शतं महत्। निवर्तने तु मे शक्तिस्स्यान्न वेति न निश्चितम्।।4.65.19।।

'I can certainly go to a distance of a hundred yojanas. However, I cannot say whether I will have e...

तमुवाच हरिश्रेष्ठं जाम्बवान्वाक्यकोविदः। ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम।।4.65.20।।

Jambavan who was skilful in speech spoke to that great Angada, 'O leader among monkeys and bears you...

कामं शतं सहस्रं वा न ह्येष विधिरुच्यते। योजनानां भवान् शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम्।।4.65.21।।

'You can go upto even a hundred thousand yojanas and have the required energy to return also. But it...

न हि प्रेषयिता तात स्वामी प्रेष्यः कथञ्चन। भवताऽयं जनस्सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम।।4.65.22।।

भवान्कळत्रमस्माकं स्वामिभावे व्यवस्थितः। स्वामी कळत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परन्तप।।4.65.23।।

'O scorcher of enemies, you are established as the commander of the army and it is proper for us to ...

अपि चैतस्य कार्यस्य भवान्मूलमरिन्दम। तस्मात्कळत्रवत्तात प्रतिपाल्यस्सदा भवान्।।4.65.24।।

'O subduer of enemies in acomplishing this task you are the root. O dear therefore you should always...

मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां नयः। मूले सति हि सिद्ध्यन्ति गुणा फलो पुष्पोदयाः।।4.65.25।।

'The root of any objective should be protected well. This is the basis of an accomplisher. Only when...

तद्भवानस्य कार्यस्य साधने सत्यविक्रम। बुद्धिविक्रमसम्पन्नो हेतुरत्र परन्तप।।4.65.26।।

'O warrior of proven valour O subduer of enemies in achieving this objective you are the source, bei...

गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम। भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने।।4.65.27।।

'O best of monkeys you are the son of my guide (Vali) and respectable. We will be capable of accompl...

उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः। प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः।।4.65.28।।

Jambavan, the wise monkey having said that, Angada, the great son of Vali, replied:

यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुङ्गवः। पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं प्रायोपवेशनम्।।4.65.29।।

'If I do not go and no other monkey leader goes, then we have to resort to fasting unto death once a...

न ह्यकृत्वा हरिपतेस्सन्देशं तस्य धीमतः। तत्रापि गत्वा प्राणानां पश्यामि परिरक्षणम्।।4.65.30।।

'If I do not fulfil the objective of the wise king of monkeys I cannot save my life even after retur...

स हि प्रसादे चात्यर्थं कोपे च हरिरीश्वरः। अतीत्य तस्य सन्देशं विनाशो गमने भवेत्।।4.65.31।।

'The monkey king has the authority to shower grace or give vent to his anger. If we go without fulfi...

तद्यथा ह्यस्य कार्यस्य न भवत्यन्यथा गतिः। तद्भवानेव दृष्टार्थस्सञ्चिन्तयितु मर्हति।।4.65.32।।

'Therefore, think over well so that we do not fail ultimately. You have a vision.You should suggest ...

सोऽङ्गदेन तदा वीरः प्रत्युक्तः प्लवगर्षभः। जाम्बवानुत्तरं वाक्यं प्रोवाचेदं ततोऽङ्गदम्।।4.65.33।।

On listening to Angada's words, Jambavan, the bull among monkeys, replied this way:

अस्य ते वीर कार्यस्य न किञ्चित्परिहीयते। एष सञ्चोदयाम्येनं यः कार्यं साधयिष्यति।।4.65.34।।

'O hero this work will not be balked. I will now inspire one who can achieve this task.'