Sarga 44

विलपन्ती तथा तां तु कौसल्यां प्रमदोत्तमाम्। इदं धर्मे स्थिता धर्म्यं सुमित्रा वाक्यमब्रवीत्।।2.44.1।...

While Kausalya, the best of women was thus lamenting, virtuous Sumitra spoke to her these righteous ...

तवार्ये सद्गुणैर्युक्तः पुत्र स्स पुरुषोत्तमः। किं ते विलपितेनैवं कृपणं रुदितेन वा।।2.44.2।।

My venerable lady, your son Rama is the greatest among men and is endowed with every virtue. Why do ...

यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः। साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम्।।2.44.3।। शि...

In order to vindicate the words of his great and truthful father, O noble lady,your mighty son has r...

यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः। साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम्।।2.44.3।। शि...

In order to vindicate the words of his great and truthful father, O noble lady,your mighty son has r...

वर्तते चोत्तमां वृत्तिं लक्ष्मणोऽस्मिन् सदानघः। दयावान् सर्वभूतेषु लाभस्तस्य महात्मनः।।2.44.5।।

Blameless Lakshmana, compassionate to all beings, has acted most nobly in this matter for the benefi...

अरण्यवासे यद्दुःखं जानती वै सुखोचिता। अनुगच्छति वैदेही धर्मात्मानं तवात्मजम्।।2.44.6।।

The daughter of Videha (Sita) who was used to comforts has knowingly followed your virtuous son into...

कीर्तिभूतां पताकां यो लोके भ्रमयति प्रभुः। धर्मसत्यव्रतधनः किं न प्राप्तस्तवात्मजः।।2.44.7।।

Your allcompetent son who considers righteousness and truth as wealth, is waving the flag of fame i...

व्यक्तं रामस्य विज्ञाय शौचं माहात्म्यमुत्तमम्। न गात्रमंशुभि स्सूर्य स्सन्तापयितुमर्हति।।2.44.8।।

Knowing Rama's sterling purity and greatness the Sun evidently dare not scorch his body with its ray...

शिवस्सर्वेषु कालेषु काननेभ्यो विनिस्सृतः। राघवं युक्तशीतोष्णस्सेविष्यति सुखोऽनिलः।।2.44.9।।

A pleasant yet moderately hot and cold breeze blowing through the woodlands will serve Rama at all s...

शयानमनघं रात्रौ पितेवाभिपरिष्वजन्। रश्मिभि स्संस्पृशन् शीतैश्चन्द्रमाह्लादयिष्यति।।2.44.10।।

While that sinless Rama sleeps at night, the Moon will comfort him by touching him with cool beams l...

ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे। दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे।।2.44.11।। स...

To the mighty, heroic Rama, that best of men, Brahmalike Viswamitra has bequeathed many divine weapo...

ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे। दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे।।2.44.11।। स...

To the mighty, heroic Rama, that best of men, Brahmalike Viswamitra has bequeathed many divine weapo...

यस्येषुपथमासाद्य विनाशं यान्ति शत्रवः। कथं न पृथिवी तस्य शासने स्थातुमर्हति।।2.44.13।।

When enemies who are targets of his arrows are destoyed, how can this earth, not stay under the comm...

या श्री श्शौर्यं च रामस्य या च कल्याणसत्वता। निवृत्तारण्यवास स्स क्षिप्रं राज्यमवाप्स्यति।।2.44.14।।

On return from his sojourn in the forest, Rama, endowed with splendour, valour and a strength that b...

सूर्यस्यापि भवेत्सूर्यो ह्यग्नेरग्नि प्रभोः प्रभुः। श्रियः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्तिः कीर्त्याः क्षम...

O Devi Rama is the Sun (light) of the Sun, fire (splendour) of the fire, master (command) of masters...

सूर्यस्यापि भवेत्सूर्यो ह्यग्नेरग्नि प्रभोः प्रभुः। श्रियः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्तिः कीर्त्याः क्षम...

O Devi Rama is the Sun (light) of the Sun, fire (splendour) of the fire, master (command) of masters...

पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुषर्षभः। क्षिप्रं तिसृभिरेताभि स्सह रामोऽभिषेक्ष्यते।।2.44.17।।

Rama, the best among men, will soon be coronated with these three namely the earth, the goddess of f...

दुःखजं विसृजन्त्यस्रं निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्। अयोध्यायां जनास्सर्वे शोकवेगसमाहताः।2.44.18।। कुशची...

When the people of Ayodhya saw the godlike Rama departing, clad in robes of kusha and bark, they wer...

दुःखजं विसृजन्त्यस्रं निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्। अयोध्यायां जनास्सर्वे शोकवेगसमाहताः।2.44.18।। कुशची...

When the people of Ayodhya saw the godlike Rama departing, clad in robes of kusha and bark, they wer...

धनुर्ग्रहवरो यस्य बाणखड्गास्त्रभृत्स्वयम्। लक्ष्मणो व्रजति ह्यग्रे तस्य किं नाम दुर्लभम्।।2.44.20।।

What is impossible for Rama ahead of whom moves Lakshmana, the best of archers, weilding swords, arr...

निवृत्तवनवासं तं द्रष्टासि पुनरागतम्। जहिशोकं च मोहं च देवि सत्यं ब्रवीमि ते।।2.44.21।।

I tell you the truth, Kausalya, that you will see Rama's return when the period of exile is complete...

शिरसा चरणावेतौ वन्दमानमनिन्दिते पुनर्द्रक्ष्यसि कल्याणि पुत्रं चन्द्रमिवोदितम्।।2.44.22।।

O irreproachable and auspicious one you will see your son, like the rising Moon, touching your feet ...

पुनः प्रविष्टं दृष्ट्वा तमभिषिक्तं महाश्रियम्। समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्यां क्षिप्रमानन्दजं पयः।।2.44...

Soon you will see him enthrouned shining in full glory on his return from exile while tears of joy w...

मा शोको देवि दुःखं वा न रामे दृश्यतेऽशिवम्। क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पुत्रं त्वं ससीतं सहलक्ष्मणम्।।2.44....

Desist from grief or tear for Rama, O Devi nothing inauspicious will happen to him you will soon see...

त्वया शेषो जनश्चैव समाश्वास्यो यदाऽनघे। किमिदानीमिदं देवि करोषि हृदि विक्लबम्।।2.44.25।।

O sinless lady, O queen when you are overcome by fear, how can you console others?

नार्हा त्वं शोचितुं देवि यस्यास्ते राघवस्सुतः। न हि रामात्परो लोके विद्यते सत्पथे स्थितः।।2.44.26।।

O Kausalya, with a son like Rama, you should not grieve. There is none in this world superior to Ra...

अभिवादयमानं तं दृष्ट्वा ससुहृदं सुतम्। मुदाऽश्रृ मोक्ष्यसे क्षिप्रं मेघलेखेव वार्षिकी।।2.44.27।।

Like a flake of cloud in monsoon, you are going to shed tears of joy soon seeing your son along with...

पुत्रस्ते वरदः क्षिप्रमयोध्यां पुनरागतः। पाणिभ्यां मृदुपीनाभ्यां चरणौ पीडयिष्यति।।2.44.28।।

Your son, bestower of boons, will soon return to Ayodhya and press your feet with his soft, tender h...

अभिवाद्य नमस्यन्तं शूरं ससुहृदं सुतम्। मुदाऽस्रैः प्रोक्ष्यसि पुनर्मेघराजिरिवाचलम्।।2.44.29।।

While paying obeisance to you, you will drench your brave son, surrounded by friends, with tears of ...

आश्वासयन्ती विविधैश्च वाक्यै र्वाक्योपचारे कुशलाऽनवद्या। रामस्य तां मातरमेवमुक्त्वा देवी सुमित्रा वि...

Irreproachable and skilful in the use of words, queen Sumitra of cheerful disposition fell silent af...

निशम्य तल्लक्ष्मणमातृवाक्यं रामस्य मातुर्नरदेवपत्न्या:। सद्यश्शरीरे विननाश शोकः शरद्गतो मेघ इवाल्पतो...

On hearing the words of Lakshmana's mother the grief in the heart of the queen (Kausalya), mother of...