Sarga 109

जाबालेस्तु वचश्श्रुत्वा राम स्सत्यात्मनां वरः। उवाच परया भक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया।।2.109.1।।

Hearing Jabali's words, Rama, the foremost among the truthful, gave a rejoinder, exercising his own ...

भवान्मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान्। अकार्यं कार्यसङ्काशमपथ्यं पथ्यसम्मतम्।।2.109.2।।

Althoug what you have said appears to be salutary, it is actually unwholesome. It appears to be bene...

निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः। मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः।।2.109.3।।

A man not bound by morality, engaged in evil deeds and conducts himself contrary to good character i...

कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम्। चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाऽशुचिम्।।2.109.4।।

It is only the character that tells whether a man is highborn or not, brave or only proud of his man...

अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः। लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव।।2.109.5।। अधर्मं...

If like a man who appears noble, though ignoble, clean, though unclean or dishonest, auspicious, tho...

अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः। लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव।।2.109.5।। अधर्मं...

If like a man who appears noble, though ignoble, clean, though unclean or dishonest, auspicious, tho...

अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः। लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव।।2.109.5।। अधर्मं...

If like a man who appears noble, though ignoble, clean, though unclean or dishonest, auspicious, tho...

कस्य दास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम्। आनया वर्तमानो हि वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया।।2.109.8।।

How can I advise others for a virtuous conduct or how can I attain heaven if I break the vow which I...

कामवृत्तस्त्वयं लोकः कृत्स्न स्समुपवर्तते। यद्वृत्ता स्सन्ति राजानस्तद्वृत्ता स्सन्ति हि प्रजाः।।2.1...

The entire world conducts itself as per its own sweet will. Therefore the subjects will follow the s...

सत्यमेवानृशंसं च राजवृत्तं सनातनम्। तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः।।2.109.10।।

Truth and nonviolence are the perpetual principles of kings. Therefore, a kingdom is based on truth....

ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे। सत्यवादी हि लोकेऽस्मिन्परमं गच्छति क्षयम्।।2.109.11।।

Sages and gods all accept truth (as the supreme virtue). A truthful man of this world, attains the h...

उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः। धर्म स्सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते।।2.109.12।।

People are frightened at the sight of a man speaking untruth as though they have seen a serpent. Tru...

सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्माश्रिता सदा। सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम्।।2.109.13।।

Truth is God. The goddess of wealth always takes refuge in truth. Truth is the root of everything. I...

दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च। वेदा स्सत्यप्रतिष्ठाना स्तस्मात्सत्यपरो भवेत्।।2.109.14।।

Charity, sacrifice, libations, mortifications, asceticism and the Vedas have truth as their foundati...

एकः पालयते लोकमेकः पालयते कुलम्। मज्जत्येको हि निरय एक स्स्वर्गे महीयते।।2.109.15।।

One protects the world. Another runs his family. One plunges into hell. Another is honoured in heave...

सोऽहं पितुर्नियोगं तु किमर्थं नानुपालये। सत्यप्रतिश्रव स्सत्यं सत्येन समयीकृतः।।2.109.16।।

I am always true to any promise. I am bound by truth. Why shouId I (now) disobey my father's comman...

नैव लोभान्न मोहाद्वा न ह्यज्ञानात्तमोऽन्वितः। सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरो स्सत्यप्रतिश्रवः।।2.109....

I am always true to my promise. I will not break the bridge of truth of my father out of either gree...

असत्यसन्धस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतसः। नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम्।।2.109.18।।

We have heard that the offerings of a man inclined to untruth, of an unstable and unsteady mind are ...

प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम्। भार स्सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिमन्यते।।2.109.19।।

I personally regard this righteousness practised by the virtuous as an evident form of truth, as the...

क्षात्रं धर्ममहंत्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम्। क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः।।2.109...

I renounce the socalled kshatriya code of conduct followed by the mean the cruel, the greedy and by ...

कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य तत्। अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्मपातकम्।।2.109.21।।

At first a man conceives an evil idea in his mind, then executes it through evil deed with his body ...

भूमिः कीर्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि। सत्यं समनुवर्तने सत्यमेव भजेत तत:।।2.109.22।।

Land (kingdom) glory, and wealth pursue a man, they long for him even if he is in heaven. Therefore,...

श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य माम्। आह युक्ति करैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह।।2.109.23।।

The course you thought excellent and 'this auspicious act' you urged me in a cleverlyworded statemen...

कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरॊ:। भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वचः।।2.109.24।।

Having sworn before my father that I would live in the forest, how can I act upon Bharata's request ...

स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसन्निधौ। प्रहृष्यमाणा सा देवी कैकेयी चाभवत्तदा।।2.109.25।।

I had taken a firm vow in the presence of my father (about my stay in the forest). And then Devi Kai...

वनवासं वसन्नेव शुचिर्नियतभोजनः। मूलपुष्पफलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन्।।2.109.26।। सन्तुष्टप...

I shall spend the term of my forest life with faith and holiness and purity of mind and with regulat...

वनवासं वसन्नेवं शुचिर्नियतभोजनः। मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन्।।2.109.26।। सन...

I shall spend the term of my forest life with faith and holiness and purity of mind and with regulat...

कर्मभूमिमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच्छुभम्। अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिनः।।2.109.28।।

Having reached this land of (religious) actions, one should perform auspicious rites. As fruit of th...

शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट् त्रिदिवं गतः। तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः।।2.109.29।।

After performing a hundred sacrifices, king of the gods (Indra) obtained (dominion over) heaven. Gre...

अमृष्यमाणः पुनरुग्रतेजाः निशम्य तं नास्तिकवाक्यहेतुम्। अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजो विगर्हमाणो वचनानि त...

The highly energetic prince, Rama, could not tolerate these atheistic arguments of Jabali for which ...

सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च। द्विजातिदेवातिधिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस...

The virtuous maintain that truthfulness, righteousness, valour, compassion towards all beings, speak...

तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्राः। धर्मं चरन्त स्सकलं यथावत्काङ्क्षन्ति लोकागममप्रमत...

Therefore, brahmins who have rightly understood the meaning of righteousness and adopt, with unmost ...

निन्दाम्यहं कर्म कृतं पितुस्तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम्। बुद्ध्याऽनयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिक...

You are a great atheist, you have fallen from the path of righteousness. You are guided by an intell...

यथा हि चोर: स‌ तथा हि बुद्धस्तथागतं नास्तिकमत्र विद्धि। तस्माद्धि य: श‌ङ्क्यतमः प्रजानाम् न नास्तिके...

Just as a thief, so is the Buddha (a wise men). Know that the Tathagatas are atheists. They are men ...

त्वत्तो जनाः पूर्वतरे  द्विजाच्श्र शुभानि कर्माणि बहूनि चक्रुः। जित्वा सदेमं च परं च लोकं तस्माव्दिज...

Men superior to you in preceding generations had conquered this world and the other world by always ...

धर्मे रता: स‌त्पुरुषै: स‌मेतास्तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः। अहिंसका वीतमलाश्च लोके भवन्ति पूज्या मुनयः ...

Those supreme ascetics who are radiant, devoted to righteousness and associated with men of virtue, ...

इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषं रामं महात्मानमदीनसत्त्वम्। उवाच पथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वच: सानुनयं च विप...

Having heard the wrathful words of the magnanimous Rama of fearless intellect, that brahmin (Jabali)...

न नास्तिकानां वचनं ब्रवीम्यहं न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन। समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवं भवेय का...

I do not speak the language of atheists. I am not an atheist. I do not say that the next world does ...

न चापि कालोऽय मुपागतश्शनैर्यथा मया नास्तिकवागुदीरिता। निवर्तनार्थं तव राम कारणात् प्रसादनार्थं च मयै...

O Rama, since the appropriate time has slowly come, I have uttered this. In order to persuade you to...