Sarga 43

ततस्सन्दिश्य सुग्रीवश्श्वशुरं पश्चिमां दिशम्। वीरं शतवलिं नाम वानरं वानरर्षभः।।4.43.1।।

Sugriva, the bull among monkeys, having sent his fatherinlaw in the western direction, said to Satav...

उवाच राजा धर्मज्ञस्सर्ववानरसत्तमम्। वाक्यमात्म हितं चैव रामस्य च हितं तथा।।4.43.2।।

'Righteous king Sugriva said to the foremost among the monkeys, Satavali what would help his cause a...

वृतश्शतसहस्रेण त्वद्विधानां वनौकसाम्। वैवस्वतसुतैस्सार्धं प्रतिष्ठस्व स्वमन्त्रिभिः।।4.43.3।।

'Take like you a hundred thousand courageous heroes, your ministers and the sons of Vaivasvata. And ...

दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां हिमशैलावतंसकाम्। सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीमनिन्दिताम्।।4.43.4।।

'Look all over the northern direction adorned with mighty Himavan as its earring, for the spouse of ...

अस्मिन्कार्येविनिर्वृत्ते कृते दाशरथेः प्रिये। ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः।।4.43.5।।

'We should be succeessful in our endeavour when we have completed the task dear to Rama. We will be ...

कृतं हि प्रियमस्माकं राघवेण महात्मना। तस्य चेत्प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत्।।4.43.6।।

'Highsouled Rama has done a great service to us earlier. We will be blessed if we are successful in ...

अर्थिनः कार्यनिर्वृत्तिमकर्तुरपि यश्चरेत्। तस्य स्यात्सफलं जन्म किं पुनः पूर्वकारिणः।।4.43.7।।

'Our life becomes fruitful when we help a person who was not helped us. What to speak of returning t...

एतां बुद्धिमवस्थाय दृश्यते जानकी यथा। तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः।।4.43.8।।

'Keeping this in mind, you, as my wellwishers, should act in a way Janaki can be traced.

अयं हि सर्वभूतानां मान्यस्तु नरसत्तमः। अस्मासु चागत: प्रीती रामः परपुरञ्जयः।।4.43.9।।

'This Rama who can conquer the capitals of enemies is great. He loves and is loved by all living bei...

इमानि वनदुर्गाणि नद्यश्शैलान्तराणि च। भवन्तः परिमार्गन्तु बुद्धिविक्रमसम्पदा।।4.43.10।।

'You are rich in wisdom and valour. You should search for Sita everywhere including inaccessible for...

तत्र म्लेच्छान्पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च। प्रस्थलान्भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः।।4.43.11।। का...

'Search in the countries of Mlechas, Pulindas, Surasenas, Prasthalas, Bharatas, Madrakas, Kurus, Kam...

तत्र म्लेच्छान्पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च। प्रस्थलान्भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः।।4.43.11।। का...

'Search in the countries of Mlechas, Pulindas, Surasenas, Prasthalas, Bharatas, Madrakas, Kurus, Kam...

तत्र म्लेच्छान्पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च। प्रस्थलान्भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः।।4.43.11।। का...

'Search in the countries of Mlechas, Pulindas, Surasenas, Prasthalas, Bharatas, Madrakas, Kurus, Kam...

लोध्रपद्मकषण्डेषु देवदारुवनेषु च। रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः।।4.43.14।।

'There you should explore the dwelling of Ravana and Vaidehi, in the thickets of lodhra and lotuses ...

ततस्सोमाश्रमं गत्वा देवगन्धर्वसेवितम्। कालं नाम महासानुं पर्वतं तु गमिष्यथ।।4.43.15।।

'Then go and explore the hermitage of Soma inhabited by gods and gandharvas and also the great summi...

महत्सु तस्य शैलस्य निर्दरेषु गुहासु च। विचिनुध्वं महाभागां रामपत्नींततस्ततः।।4.43.16।।

'Look for that great lady, Rama's consort, in the big caves and caverns all over the mountain.

तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं हेमगर्भं महागिरिम्। ततस्सुदर्शनं नाम गन्तुमर्हथ पर्वतम्।।4.43.17।।

'Crossing this lord of hills filled with gold, you should reach the great mountain called Sudarsana.

ततो देवसखो नाम पर्वतः पतगालयः। नानापक्षिगणाकीर्णो विविधद्रुमभूषितः।।4.43.18।।

'Then proceed to mount Devasakha inhabited by a variety of birds adorning the trees.

तस्य काननषण्डेषु निर्घरेषु गुहासु च। रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः।।4.43.19।।

'You should search for Ravana as well as Vaidehi everywhere in the thickets of that hill, near the m...

तमतिक्रम्य चाकाशं सर्वतश्शतयोजनम्। अपर्वतनदीवृक्षं सर्वसत्त्वविवर्जितम्।।4.43.20।।

'Beyond, there is a desolate place of hundred yojanas with no trace of life, no mountains, no trees,...

तं तु शीघ्रमतिक्रम्य कान्तारं रोमहर्षणम्। कैलासं पाण्डुरं शैलं प्राप्य हृष्टा भविष्यथ।।4.43.21।।

'Crossing that horripilating, desolate place quickly, you will be happy to reach the snowy Kailasa m...

तत्र पाण्डुरमेघाभं जाम्बूनदपरिष्कृतम्। कुबेरभवनं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा।।4.43.22।।

'There is an exquisite mansion of Kubera built by Visvakarma which, embellished with gold, looks lik...

विशाला नलिनी यत्र प्रभूतकमलोत्पला। हंसकारण्डवाकीर्णाप्सरोगणसेविता।।4.43.23।।

'There is a large lotus pond with many lotuses and lilies, inhabited by swans and ducks and frequent...

तत्र वैश्रवणो राजा सर्वभूतनमस्कृतः। धनदो रमते श्रीमान्गुह्यकैस्सह यक्षराट्।।4.43.24।।

'Kubera, son of Vaisravana, a prosperous king of the yakshas (demigods) worshipped by all beings dwe...

तस्य चन्द्रनिकाशेषु पर्वतेषु गुहासु च। रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः।।4.43.25।।

'Look for Vaidehi and Ravana all over the caves and mountains of Kilasa of the colour of the moon.

क्रौञ्चं तु गिरिमासाद्य बिलं तस्य सुदुर्गमम्। अप्रमत्तै: प्रवेष्टव्यं दुष्प्रवेशं हि तत्स्मृतम्।।4.4...

'Therefrom proceed to mount krauncha mountain and enter carefully its cave which is reportedly diffi...

वसन्ति हि महात्मानस्तत्र सूर्यसमप्रभाः। देवैरप्यर्चिता स्सम्यग्देवरूपा महर्षयः।।4.43.27।।

'Great ascetics live there. Worshipped even by the gods, these highsouled godlike ascetics shine lik...

क्रौञ्चस्य तु गुहाश्चान्या स्सानूनिशिखराणि च। निर्दराश्च नितम्बाश्च विचेतव्या स्ततस्ततः।।4.43.28।। क...

'Ransack the peaks of Krauncha, its caves, caverns and ridges.

अवृक्षं कामशैलं च मानसं विहगालयम्। न गतिस्तत्र भूतानां देवदानव रक्षसाम्।।4.43.29।।

'There is a mountain region known as Kama, and Manasa where there are no trees. It is a bird sanctua...

स च सर्वैर्विचेतव्यस्ससानुप्रस्थभूधरः। क्रौञ्चं गिरिमतिक्रम्य मैनाको नाम पर्वतः।।4.43.30।।

'Beyond mount Krauncha you will find Mainaka. All of you should search for Sita in the plain lands a...

मयस्य भवनं यत्र दानवस्य स्वयं कृतम्।।4.43.31।। मैनाकस्तु विचेतव्य स्ससानुप्रस्थकन्दरः। स्त्रीणामश्वम...

'There on Mainaka a demon, called Maya has built a mansion all by himself. Try to look in the plain ...

मयस्य भवनं यत्र दानवस्य स्वयं कृतम्।।4.43.31।। मैनाकस्तु विचेतव्य स्ससानुप्रस्थकन्दरः। स्त्रीणामश्वम...

'There on Mainaka a demon, called Maya has built a mansion all by himself. Try to look in the plain ...

तं देशं समतिक्रम्य आश्रमं सिद्धसेवितम्। सिद्धा वैखानसास्तत्र वालखिल्याश्च तापसाः।।4.43.33।।

'On passing that place, you will come across a hermitage inhabited by siddhas and ascetics, Vaikhana...

वन्द्यास्ते तु तपस्सिद्धास्तपसा वीतकल्मषाः। प्रष्टव्या चापि सीतायाः प्रवृत्तिर्विनयान्वितैः।।4.43.34...

'They deserve your reverence since they are accomplished ascetics.They are cleansed of sins by thei...

हेमपुष्करसञ्छन्नं तस्मिन् वैखानसं सरः। तरुणादित्यसङ्काशैर्हंसैर्विचरितं शुभैः।।4.43.35।।

औपवाह्यः कुबेरस्य सार्वभौम इति स्मृतः। गजः पर्येति तं देशं सदा सह करेणुभिः।।4.43.36।।

तत्सरस्समतिक्रम्य नष्टचन्द्रदिवाकरम्। अनक्षत्रगणं व्योम निष्पयोदमनादितम्।।4.43.37।।

'If you cross that region, you will find no Sun, no Moon, no stars, no cloud, no sound.

गभस्तिभिरिवार्कस्य स तु देशः प्रकाशते। विश्राम्यद्भिस्तपस्सिद्धैर्देवकल्पैः स्वयंप्रभैः।।4.43.38।।

'That (Sunless) land shines like the radiance of the Sungod with the presence of selfeffulgent ascet...

तं तु देशमतिक्रम्य शैलोदा नाम निम्नगा। उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः।।4.43.39।। ते नयन्ति परं ...

'Passing that region you will reach a mountain stream called Sailoda. On both the banks of the strea...

उत्तराः कुरवस्तत्र कृतपुण्यप्रतिश्रयाः।।4.43.40।। ततः काञ्चनपद्माभिः पद्भिनीभिः कृतोदकाः। नीलवैडूर्य...

'Thereafter you will reach the country of UttaraKuru, a resort for those who have done meritorious d...

उत्तराः कुरवस्तत्र कृतपुण्यप्रतिश्रयाः।।4.43.40।। ततः काञ्चनपद्माभिः पद्भिनीभिः कृतोदकाः। नीलवैडूर्य...

'Thereafter you will reach the country of UttaraKuru, a resort for those who have done meritorious d...

तरुणादित्यसङ्काशैर्भान्ति तत्र जलाशयाः।।4.43.42।। महार्हमणिरत्नैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः। निलोत्पलवनैश्च...

'There are tanks and lakes filled with lotuses shining like the rising Sun with lotus leaves having ...

तरुणादित्यसङ्काशैर्भान्ति तत्र जलाशयाः।।4.43.42।। महार्हमणिरत्नैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः। निलोत्पलवनैश्च...

'There are tanks and lakes filled with lotuses shining like the rising Sun with lotus leaves having ...

उद्भूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च निम्नगाः। सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढा नगोत्तमैः।।4.43.44।। जातरूपमयैश्चा...

'There the sandy river banks are rich with all kinds of colourful gems resplendent with the brightne...

नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्त्ररथाकुलाः।।4.43.45।। दिव्यगन्धरसस्पर्शाः सर्वान्कामान् स्रवन्ति च। नान...

'There the trees are filled with flowers and fruits in all seasons. Birds rest on them. By their ex...

नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्त्ररथाकुलाः।।4.43.45।। दिव्यगन्धरसस्पर्शाः सर्वान्कामान् स्रवन्ति च। नान...

'There the trees are filled with flowers and fruits in all seasons. Birds rest on them. By their ex...

मुक्ता वैढूर्यचित्राणि भूषणानि तथैव च। स्त्रीणां चाप्यनुरूपाणि पुरुषाणां तथैव च।।4.43.47।। सर्वर्तुस...

'Some other great trees (of the region) provide ornaments suitable for both men and women studded wi...

मुक्ता वैढूर्यचित्राणि भूषणानि तथैव च। स्त्रीणां चाप्यनुरूपाणि पुरुषाणां तथैव च।।4.43.47।। सर्वर्तुस...

'Some other great trees (of the region) provide ornaments suitable for both men and women studded wi...

शयनानि प्रसूयन्ते चित्रास्तरणवन्ति च। मनःकान्तानि माल्यानि फलन्त्यत्रापरे द्रुमाः।।4.43.49।।

'The trees of that region deliver beds with colourful spreads. Some trees yield garlands of flowers ...

पानानि च महार्हाणि भक्ष्याणि विविधानि च। स्त्रियश्च गुणसम्पन्ना रूपयौवनलक्षिताः।।4.43.50।।

'Some trees bring forth many good quality drinks, eatables and also virtuous women, young and beau...

गन्धर्वाः किन्नरास्सिद्धा नागा विद्याधरास्तथा। रमन्ते सततं स्तत्र नारीभिर्भास्करप्रभाः।।4.43.51।।

There gandharvas, kinneras, siddhas, nagas and vidyadharas, radiant like the Sun, are seen sporting ...

सर्वे सुकृतकर्माण स्सर्वे रतिपरायणाः। सर्वे कामार्थसहिता वसन्ति सहयोषितः।।4.43.52।।

'By virtue of their meritorious deeds (done in the previous birth) they live a luxurious life of ric...

गीतवादित्रनिर्घोष स्सोत्कृष्टहसितस्वनः। श्रूयते सततं तत्र सर्वभूतमनोहरः।।4.43.53।।

'Pleasing sounds of heavenly musicvocal and instrumental and laughter of celestial beings are ever h...

तत्र नामुदितः कश्चिन्नास्ति कश्चिदसत्प्रियः। अहन्यहनि वर्धन्ते गुणास्तत्र मनोरमाः।।4.43.54।।

'There nobody is unhappy or inclined towards evil deeds and virtues in people go increasing day by d...

समतिक्रम्य तं देशमुत्तरः पयसां निधिः। तत्र सोमगिरिर्नाम मध्ये हेममयो महान्।।4.43.55।।

'Cross it and, you will reach the northern sea. In its midst is the great golden mountain, Somagiri.

इन्द्रलोकगता ये च ब्रह्मलोकगताश्च ये। देवास्तं समवेक्षन्ते गिरिराजं दिवं गताः।।4.43.56।।

'Only those who have reached the world of Indra and Brahma in heaven can see that king of mountains...

स तु देशो विसूर्योऽपि तस्य भासा प्रकाशते। सूर्यलक्ष्म्याऽभिविज्ञेयस्तपतेव विवस्वता।।4.43.57।।

'That place gets light and heat even though there is no Sun.

भगवानपि विश्वात्मा शम्भुरेकादशात्मकः। ब्रह्मा वसति देवेशो ब्रह्मर्षिपरिवारितः।।4.43.58।।

'Even divine beings, the elevenfold Samhbu, the allpervading Visnu and Lord Brahma surrounded by Bra...

न कथञ्चन गन्तव्यं कुरूणामुत्तरेण वः। अन्येषामपि भूतानां नातिक्रामति वै गतिः।।4.43.59।।

'You should not go beyond the north of Kuru. No living being can trespass it.

स हि सोमगिरिर्नाम देवानामपि दुर्गमः। तमालोक्य ततः क्षिप्रमुपावर्तितुमर्हथ।।4.43.60।।

'It is difficult even for gods to reach Somagiri. You should return immediately after seeing that mo...

एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः। अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम्।।4.43.61।।

'O monkey leaders it is not possible for monkeys to go beyond. The Sun does not shine beyond that pl...

सर्वमेतद्विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम्। यदन्यदपि नोक्तं च तत्रापि क्रियतां मतिः।।4.43.62।।

'You should keep in mind the places described. You may also think of other places I might have omitt...

ततः कृतं दाशरथेर्महत्प्रियं महत्तरं चापि ततो मम प्रियम्। कृतं भविष्यत्यनिलानलोपमा विदेहजादर्शनजेन कर...

'O heroic monkeys comparable to fire If you are successful in finding Vaidehi you will be carrying o...

ततः कृतार्थाः सहितास्सबान्धवाः मयाऽर्चितास्सर्वगुणैर्मनोरमैः। चरिष्यथोर्वीं प्रति शान्तशत्रव स्सहप्र...

'O monkeys, when you have accomplished your goal, you will be honoured by me as though you have retu...