Sarga 4

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः । ततोऽब्रवीन्महातेजा रामस्सत्यपराक्रमः ।।6.4.1।।

Glorious Rama, of truthful valour, having heard Hanuman in the aforesaid manner, there after spoke (...

यां निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः । क्षिप्रमेनां मथिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।।6.4.2।।

I will destroy immediately that Lanka of fierce rakshasa, you are telling. I am telling you, this is...

अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचये । युक्तो मुहूर्तो विजयः प्राप्तो मध्यं दिवाकर ।।6.4.3।।

I desire to journey at this opportune time. The Sun has reached the mid position and so a good time ...

सीतां हृत्वा तु मे जातु क्वासौ यास्यति यास्यत: । सीता श्रुत्वाभियानं मे अशामेष्यति जीविते । जीवितान्...

Where can the one who has abducted Sita go from here? Just as one who has drunk the poison gets some...

उत्तरा फल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते । अभिप्रायाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः ।।6.4.5।।

Today Uttaraphalguni constellation is on the ascent and for me born in Punarvasu star, Hasta, will b...

निमित्तानि च पश्यामि यानि प्रादुर्भवन्ति च । निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम् ।।6.4.6।।

I also see manifestations of good omens to start (the journey). I shall get Janaka's daughter Sita o...

उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिदं मम । विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ।।6.4.7।।

My upper eyelids are twitching thus indicating victory and it strikes me that my desire will be fulf...

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः । उवाच रामो धर्मात्मा पुनरप्यर्धकोविदः ।।6.4.8।।

There after righteous Rama who is well respected by the king of vanaras and also by Lakshmana, who i...

अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम् । वृतश्शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ।।6.4.9।।

"Let Nila go leading in front with his courageous and hundred thousand army looking at the way (said...

फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा । पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय ।।6.4.10।।

"O Nila, the chief of the army Go fast with the army along the way which has plenty of fruits and ro...

दूषयेयुर्दुरात्मनः पथि मूलफलोदकम् । राक्षसाः परिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः ।।6.4.11।।

"Evilminded one, the lord of rakshasas will spoil the roots, fruits and water (on the way). Be ever ...

निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः । अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहितं बलम् ।।6.4.12।।

"O Vanaras You should even look for (the rakshasas) in the low lying lands, in inaccessible water so...

यच्च फल्गु बलं किञ्चित्त दत्रैवोपपद्यताम् । एतद्धि कृत्यं घोरं नो विक्रमेण प्रयुज्यताम् ।।6.4.13।।

"If there are any weak ones in the army, they may be used here for this purpose (of looking for frui...

सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः । कपिसिंहाः प्रकर्षस्तु शतशोऽथ सहस्रशः ।।6.4.14।।

"These hundreds and thousands of lionlike vanaras would walk in groups leading the army like the fie...

गजश्च गिरिसङ्काशो गवयश्च महाबलः । गवाक्षश्चाग्रतो यातु गवां दृप्तइवर्षभ: ।।6.4.15।।

"Gaja who is like a mountain in form, Gavaya, the mighty strong and Gavaksha would go like proud bul...

यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां वरः । पालयन्दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ।।6.4.16।।

"Let the vanara called Rshaba the foremost among the leaping vanaras, take charge of the right side ...

गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः । यातु वानरवाहिन्या स्सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ।।6.4.17।।

"Let Gandhamadana, the unassailable and powerful vanara resembling the elephant in rut take charge o...

यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन् । अधिरुह्य हनूमन्त मैरावत मिवेश्वरः ।।6.4.18।।

"Like the lord of gods riding on Iravatam I would mount on Hanuman and reach the centre of the army ...

अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्त कोपमः । सार्वभौमेन भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा ।।6.4.19।।

"Let Lakshmana who is like Anthaka (one who excels death) ride on Angada, like the lord of wealth (K...

जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः । ऋक्षराजो महासत्त्वः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ।।6.4.20।।

"Let Rksharaja the mighty strong Jambavan and Sushena even Vegadarsi protect the rear side (of the a...

राघवस्य वचश्श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः । व्यादिदेश महावीर्यो वानरान्वानरर्षभ ः ।।6.4.21।।

Sugriva the bull among vanaras having heard the words of Raghava ordered the heroic vanaras (to star...

ते वानरगणास्सर्वे समुत्पत्य युयुत्सवः । गुहाभ्यश्शिखरेभ्यश्च अशु पुप्लुविरे तदा ।।6.4.22।।

Then all the heroic monkeys who were eager for combat jumped down from the caves, mountain peaks and...

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः । जगाम रामोधर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ।।6.4.23 ।।

Thereafter righteous Rama who was worshipped by the king of vanaras and Lakshmana went towards the s...

शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि । वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा ।।6.4.24।।

Protected by hundreds and thousands, even crores of vanaras and surrounded by a myriad of vanaras Ra...

तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी । दृप्ता: प्रमुदितास्सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।6.4.25।।

While Rama was walking the great army of vanaras controlled by Sugriva followed him with great delig...

आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः । क्षेवळन्तो निनदन्तस्ते जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम् ।।6.4.2...

The monkeys went towards southern direction playing, leaping, running and roaring like lions.

भक्ष्यन्त स्सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च । उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः ।।6.4.27।।

The monkeys went eating sweet smelling honey and fruits and carrying branches of huge trees having b...

अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहान्ति क्षिपन्ति च । पतन्तश्पोत्पत्नत्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् ।।6.4.28।।

Some wild monkeys carried one another, while some fell, knocked down others, some lifted up and some...

रावणो नो निहन्तव्यस्सर्वे च रजनीचराः । इति गर्जन्ति हरयो राघवस्य समीपतः ।।6.4.29।।

'We should kill all the rakshasas and Ravana', saying so the vanaras close by Rama were roaring.

पुरस्तादृषभो वीरो नील: कुमुद एव च । पन्थानं शोधयन्तिस्म वानरैर्बहुभि स्सह ।।6.4.30।।

Heroic Rshaba, Nila and even Kumuda together with many vanaras were searching on the way.

मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च । बलभिर्बहुभि र्भीमैर्वृताश्शत्रुनिबर्हणाः ।।6.4.31।।

Sugriva, Rama and Lakshmana marched in the middle surrounded by powerful and fierce vanaras who can ...

हरिश्शतवलिर्वीरः कोटीभिर्दशभिर्वृतः । सर्वामेको ह्यावष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ।।6.4.32।।

Sathavali alone encircled by hundred crore vanara heroes was protecting the army of vanaras.

कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः । अर्कश्चातिबल: पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति ।।6.4.33।।

Kesari, Panasa, Gaja, Atibala, Arka and their army of one hundred crores were protecting the army on...

सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ । सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं सम्ररक्षतुः ।।6.4.34।।

Sushena, and Jambavan surrounded by the army of Rshaba were guarding by placing on the western side.

तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुङ्गवः । सम्पतन्पततां श्रेष्ठस्तद्बलं पर्यपालयात् ।।6.4.35।।

Nila, the heroic chief of the army who was foremost in the act of flying and descending was going ar...

दरीमुखः प्रजङ्घश्च रम्भोऽथ रभसः कपिः । सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवङ्गमान् ।।6.4.36।।

Valiant Darimukha, Prajhanga, Rambha and Rabhasa went about jumping cheering all vanaras.

एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः । अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमालतायुतम् ।।6.4.37।। सरा...

Those vanaras who were tigers among vanaras, proud of their might went to see (on their way) the Sah...

एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः । अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमालतायुतम् ।।6.4.37।। सरा...

Those vanaras who were tigers among vanaras, proud of their might went to see (on their way) the Sah...

रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् । वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ।।6.4.39।। सागरौघनिभं भीम...

The dreadful vanara army expansive as the ocean went knowing about the fear of Rama's wrath. They we...

रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् । वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ।।6.4.39।। सागरौघनिभं भीम...

The dreadful vanara army expansive as the ocean went knowing about the fear of Rama's wrath. They we...

तस्यदाशरथे: पार्श्वे शूरास्ते कपिकुङजराः । तोर्णमापुप्लुवु स्सर्वे सदश्वा इव चोदिताः ।।6.4.41।।

The heroic and best of the monkeys galloped swiftly on the command of Dasaratha's son like horses th...

कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ । महाद्भ्यामिव सम्स्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ ।।6.4.42।।

When Rama and Lakshmana, the best among men were borne by Hanuman and Angada they were shining like ...

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः । जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ।।6.4.43।।

Then righteous Rama who is worshipped by the king of vanaras and by Lakshmana went with the army tow...

तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणश्शुभया गिरा । उवाच परिपूर्णार्थ: स्मृतिमान् प्रतिभानवान् ।।6.4.44।।

Lakshmana, who was borne by Angada, has a good memory and sense of intuition. Set to accomplish his ...

हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम् । समृद्धार्थस्समृद्धार्थमयोध्यां प्रतियास्यसि ।।6.4.45।।

Rama After killing Ravana and attaining the desired object of recovering Vaidehi you would go to Ayo...

महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव । शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येनार्थसिद्धये । अनुवाति शिवो वायु...

Raghava I am seeing good signs in the sky and also on land indicating auspicious signs of the accomp...

पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः । प्रसन्नाश्च दिश स्सर्वा विमलश्च दिवाकरः ।।6.4.47।।

The sounds of these animals and birds are very sweet. The directions are pleasing, and the Sun is sh...

उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः ।।6.4.48।। ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्दाश्च परमर्षयः । अर्च...

Bhargava who is the master of all knowledge and Sukra, the regent of planet Venus shines brightly be...

उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः ।।6.4.48।। ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्दाश्च परमर्षयः । अर्च...

Bhargava who is the master of all knowledge and Sukra, the regent of planet Venus shines brightly be...

त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिस्सपुरोहितः । पितामहाः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।।6.4.50।।

Among the great kings of the Ikshvaku dynasty, the grandfather Trisanku who is a royal sage shines c...

विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपप्लुवे । नक्षत्र वरमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।।6.4.51।।

The best of stars, Visakha of the highsouled Ikshvakus which is unconnected shines brightly.

नैरृतं नैरृतानां च नक्षत्रमभिपीड्यते । मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना ।।6.4.52।।

The star called Niruta (of rakshasas) in the southwest is highly tormented by the touch of the Mula ...

सर्वं चैतद्विनाशाय राक्षसानामुप स्थितम् । काले कालगृहीतानां नक्षत्र ग्रहपीडितम् ।।6.4.53।।

Everything has sprung up for the destruction of rakshasas. Those that are caught up by death will be...

प्रसन्ना स्सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च । प्रवान्त्यभ्य नाधिकं गन्धान्यथर्तुकुसुमा द्रुमाः ।।6.4.54।।

The water is pure and of good taste. The forests are filled with fruits. The wind with fragrance is ...

व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ।।6.4.55।। देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये। एवमार्...

O King This army of vanaras placed in order is like the forces of gods in their battle with Taraka (...

व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ।।6.4.55।। देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये। एवमार्...

O King This army of vanaras placed in order is like the forces of gods in their battle with Taraka (...

इति भ्रातरमाश्वास्य हृष्ट स्सौमित्रिरब्रवीत् । अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमू: ।।6.4.57।। ऋक्...

Saumithri reassured his brother who was surrounded by the vanara force saying that those vanaras who...

काराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरै रुत्थितं रजः । भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् ।।6.4.58।। पर्वत...

The terrible dust risen up by the (stamping) legs and hands of the vanara troops spread all over is ...

काराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरै रुत्थितं रजः । भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् ।।6.4.58।। पर्वत...

The terrible dust risen up by the (stamping) legs and hands of the vanara troops spread all over is ...

उत्तरन्त्यां च सेनायां स्सततं बहुयोजनम् । नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत् ।।6.4.60।।

When the army was continuously crossing the river, later (after they crossed) the water flowed exces...

सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वता । समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च । मध्येन च समन्त...

The vanaras went through the pellucid waters of the centre of the lakes. They went obliquely at the ...

समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः । तेहृष्टवदना स्सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः ।।6.4.62।।

The great vanara army spread all over the land went with the swiftness of wind with cheerful faces.

हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः ।।6.4.63।। हर्षंवीर्य बलोद्रेकान्दर्शयन्तः परस्परम् । यौवनोत्सेकज...

For the purpose of Rama, the vanaras went showing their valour, happiness and prowess charged with e...

हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः ।।6.4.63।। हर्षंवीर्य बलोद्रेकान्दर्शयन्तः परस्परम् । यौवनोत्सेकज...

For the purpose of Rama, the vanaras went showing their valour, happiness and prowess charged with e...

तत्र केचिद्द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे । केचित्किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः ।।6.4.65।।

Being vanaras some went swiftly, some jumped, and some others made sound 'kila kila'(the usual sound...

प्रास्पोटयंश्च पुच्छानि सन्निजग्मु: पदान्यपि । भुजावनिक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे ।।6.4.66...

Some hit their tails on the ground, some stamped their feet on the ground, some crushed the mountain...

आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः । महानादान्प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेळ्वामन्ये प्रचक्रिरे ।।6.4.67।।

Vanaras, being the inhabitants of mountains, climbed on peaks of mountains and made loud noises like...

ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः । जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुश्शिलाद्रुमै ः ।।6.4.68।।

With the speed of their shaking thighs, the vanaras broke several meshes of creepers. While yawning ...

शतश्शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः । वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही ।।6.4.69।।

Formidable vanaras in hundreds, thousands, lakhs and crores spread in a splendid manner around the l...

सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी । प्रहृष्टमुदितास्सेना सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।6.4.70।। वानरास्त...

The mighty vanara force protected by Sugriva from all sides cheerful at heart, walked day and night ...

सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी । प्रहृष्टमुदितास्सेना सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।6.4.70।। वानरास्त...

The mighty vanara force protected by Sugriva from all sides cheerful at heart, walked day and night ...

ततः पादपसम्भाधं नानामृगसमायुताम । सह्यपर्वतमासेदुर्मलयञ्च महीधरम् ।।6.4.72।।

Thereafter having reached the dense forest filled with trees surrounded by the Malaya and Sahaya Mou...

काननानि विचित्राणि नदी: प्रस्रवणानि च । पश्यन्ननि ययौ रामस्सह्यस्य मलयस्य च ।।6.4.73।।

Rama too went to see the wonderful woods and streams of rivers of Sahaya mountain.

वकुळान्स्तिलकांश्चूतानसोकान् सिन्धुवारकान् । करवीरांश्च तिनिशान् भजन्ति स्म प्लवङ्गगमाः ।।6.4.74।।

The vanaras went adoring the Vakula, Tilaka, Mango, Asoka, Tinisa, Sinduvara and Karaveera trees.

अङ्कोलांश्च करञ्चांश्च प्लक्षन्यग्रोधतिन्दुकान् । जम्बुकामलकान्नापान्भजन्ति स्म प्लवङ्गमाः ।।6.4.75।...

Vanaras went adoring the Ankola, Karanja, Plaksa, Nyagrodha, Jambu,Amla and neepa trees.

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः । वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति तान् ।।6.4.76।।

Many kinds of trees standing on beautiful rocks and of the forest shaken by the fury of the wind sho...

मारुतस्सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः । षटपदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ।।6.4.77।।

As the bees humming in delight were spreading the sweet fragrance of honey accompanied the breeze th...

अधिकं शैलराजस्तु धातुभिस्सुविभूषितः । धातुभ्यःप्रसृतो रेणुर्वायुवेग विघट्टितः । सुमहद्वानरानीकं छादय...

That lord of mountains richly adorned with minerals shone very brightly. The mineral particles raise...

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। मा...

In the mountain ranges were well blossomed trees such as Kethaka, Sinduvaara and Mango trees Manora...

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। मा...

In the mountain ranges were well blossomed trees such as Kethaka, Sinduvaara and Mango trees Manora...

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। मा...

In the mountain ranges were well blossomed trees such as Kethaka, Sinduvaara and Mango trees Manora...

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। मा...

In the mountain ranges were well blossomed trees such as Kethaka, Sinduvaara and Mango trees Manora...

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। मा...

In the mountain ranges were well blossomed trees such as Kethaka, Sinduvaara and Mango trees Manora...

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। मा...

In the mountain ranges were well blossomed trees such as Kethaka, Sinduvaara and Mango trees Manora...

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च । चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।6.4.85।। प्लवैः क्रौ...

In the mountains were reservoirs of water and ponds with cool water inhabited by flocks of Chakravak...

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च । चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।6.4.85।। प्लवैः क्रौ...

In the mountains were reservoirs of water and ponds with cool water inhabited by flocks of Chakravak...

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च । चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।6.4.85।। प्लवैः क्रौ...

In the mountains were reservoirs of water and ponds with cool water inhabited by flocks of Chakravak...

तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा ।।6.4.88।। स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः । अन्...

At that time different kinds of flocks of birds were singing in the mountain ranges. The vanaras aft...

तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा ।।6.4.88।। स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः । अन्...

At that time different kinds of flocks of birds were singing in the mountain ranges. The vanaras aft...

फलान्य मृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च । बभञ्जुर्वास्तत्र पादपानं मदोत्कटाः ।।6.4.90।।

Then the vanaras who were deluded with pride climbed the trees and ate the fruits with nectar like a...

द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः । ययुः पिबन्त हृष्टास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः ।।6.4.91।।

The tawnyeyed monkeys went joyfully drinking the honey from the large honeycombs hanging there.

पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्त स्तथा लताः । विधमन्तो गिरिवरान्प्रययुः प्लवगर्षभाः ।।6.4.92।।

The vanaras (who are best among leaping animals) went smashing the trees, pulling out the creepers a...

वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधुदर्पिताः । अन्ये वृक्षान्प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे ।।6.4.93।...

While some monkeys that were intoxicated by drinking excessive honey walked where there were no tree...

बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरियूथपै: । यथा कलमकेदारैः पक्वैरिव वसुन्दरा ।।6.4.94।।

That land filled completely with the vanara heroes seemed like a fully ripe paddy field.

महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः । अध्यारोहन्महाबाहुश्शिखरं द्रुमभूषितम् ।।6.4.95।।

At that time Lotuseyed Rama of mighty shoulders climbed up the the top of mountain Mahendra adorned ...

ततश्शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः । कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत्सलिलाकुलम् ।।6.4.96।।

Then Rama the son of Dasaratha on climbing to the top (of Mahendra mountain) observed the ocean inha...

ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम् । आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भमनिस्स्वनम् ।।6.4.97।।

The vanaras crossing over the great Sahya and Malaya mountains one after another reached near the fr...

अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम् । रामो रमयतां श्रेष्ट स्ससुग्रीव स्सलक्ष्मणः ।।6.4.98।।

Rama, who causes delight to others, got down (the mountain) along with Lakshmana and Sugriva and soo...

अथ धौतोपलतलां तोयौघै स्सहसोत्थितैः । वेलामासाद्य विपुलान्रामो वचनमब्रवीत् ।।6.4.99।।

Atonce Rama sprung from there (top of mountain) on to an extensive surface of the earth polished by ...

एते वयमनुप्राप्ता स्सुग्रीव वरुणालयम् । इहेदानीं विचिन्ता साया नः पूर्वसमुत्थिता ।।6.4.100।।

Sugriva We have reached the ocean and now we have to think of that idea now, which we thought of ear...

अतः परमतीरोऽयं सागर स्सरितां पतिः । न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः ।।6.4.101।।

There is only the ocean, the lord of rivers, and the shore is beyond this. We cannot cross the ocean...

तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह । यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात् ।।6.4.102।।

We will have to leave the army of vanaras here itself. We have to deliberate how to get the vanaras ...

इतीव स महाबाहुस्सीताहरणकर्शितः । रामस्सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत्तदा ।।6.4.103।।

On seeing the ocean, the mightyarmed Rama, tormented by the abduction of Sita in that way, ordered a...

सर्वा स्सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव । सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नस्सागरस्येह लङ्घने ।।6.4.104।।

"O Best of monkeys Now make preparation for all the army to reside at the sea coast. The time to del...

स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित्कुतो व्रजेत् । गच्छन्तु वानराश्शूराज्ञेयं छन्नं भयं च नः ।।...

"None of the army should go wherever leaving the parasol. The vanara warriors should keep guarding a...

रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीव स्सहलक्ष्मणः । सेनां निवेशयततीरे सागरस्य द्रुमायुते ।।6.4.106।।

Having heard Rama's words, Sugriva and Lakshmana made the army to reside on the sea shore filled wit...

विरराज समीपस्थं सागरस्य तु तद्बलम् । मधुपाण्डुजल श्रशीमान् द्वितीय इव सागरः ।।6.4.107।।

That vast (sea of) army of monkeys in tawny colour (settled) at the proximity of the sea (that was w...

वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः । निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः ।।6.4.108।।

Then the heroic monkeys having arrived at the forest close to the ocean stood there desiring to reac...

तेषां निविशमानानां सैन्यसन्नाहनिस्स्वनः । अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे ।।6.4.109।।

The noise of the ocean was drowned by the great sound produced by the assembly of the army quartered...

सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता । त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराऽभवत् ।।6.4.110।।

The three army groups of vanaras protected by Sugriva encamped for the purpose of Rama appeared enth...

सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी । वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम् ।।6.4.111।।

Having arrived at the great ocean and seeing the ocean lashed by the fury of the wind the vanaras fe...

दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम् । पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः ।।6.4.112।।

On seeing the expansive ocean, the vanara army thought 'how to cross the abode of rain god whose sho...

चण्डनक्रग्राहं घोरं क्षपादौ दिवसक्ष्ये । हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः ।।6.4.113।।

As the day was ending and night was setting in, the ocean filled with crocodiles which could catch a...

चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम् । चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिङ्गिलैः ।।6.4.114।।

At the time of the moon rise, the lofty ocean inhabited by dark swift crocodiles, huge Timingala fis...

दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम् । अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम् । सुदुर्गं दुर्गमार्गं त...

Filled with serpents glowing with flaming gems on hoods, the abode of Varuna (was like underworld) w...

मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः । उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रवृद्धा जलराशयः ।।6.4.116।।

Swarmed with sea animals like sharks and crocodiles and serpents were jumping with huge volumes of w...

अग्निचूर्णमिवाविद्धं भास्वराम्बुमहोरगम् । सुरारिविषयं घोरं पाताळविषमं सदा ।।6.4.117।।

The sea that was the domain of snakes was shining as though sparks of fire from the sky penetrated t...

सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम् । सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेष मदृश्यत ।।6.4.118।।

The ocean resembled the sky and the sky like the ocean were identical as no difference appeared.

सम्पृक्तं नभसाप्यम्भस्सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा । तादृग्रूपेच दृश्यते तारारत्नसमाकुले ।।6.4.119।।

The ocean and the sky filled with gems and stars respectively appeared alike.

समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च । विशेषो न द्वयोरासीत्सागरस्याम्बरस्य च ।।6.4.120।।

There was no distinction between the sky with rising clouds and the ocean with moving waves.

अन्योन्यैराहता स्सक्ता स्सस्वनुर्भीमनिस्स्वनाः । ऊर्मयस्सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाहवे ।।6.4.121।।

The waves of the ocean striking each other making frightening sounds like the blowing of war horns s...

रत्नौघ जलसन्नादं विषक्तमिव वायुना । उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ।।6.4.122।। ददृशुस्ते महोत्स...

The enthusiastic vanaras saw the sea inhabited by animals filled with gems and water concentrated in...

रत्नौघ जलसन्नादं विषक्तमिव वायुना । उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ।।6.4.122।। ददृशुस्ते महोत्स...

The enthusiastic vanaras saw the sea inhabited by animals filled with gems and water concentrated in...

ततो विस्मयमापन्ना हरयो ददृशुर्हरयस्तदा । भ्रान्तोर्मिजालसन्नादं प्रलोलमिव सागरम् ।।6.4.124।।

The vanaras were wonder struck when they saw the ocean that was noisy with rolling waves as if it wa...